แบบไหนถึงเรียกว่า…ความฉลาดทางอารมณ์

แบบไหนถึงเรียกว่า...ความฉลาดทางอารมณ์

ในยุคปัจจุบัน คุณพ่อคุณแม่คงได้ยินเรื่องแนวคิดในการพัฒนาศักยภาพของมนุษย์ที่นักการศึกษาได้พูดถึงกันมากมาย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการพัฒนา IQ EQ MQ PQ และ อีกหลายๆ Q ที่ทำให้พ่อแม่จดจำกันแทบไม่หวัดไม่ไหว ซึ่งบางครั้งข้อมูลที่ได้รับรู้มากมายเหล่านี้ทำให้เกิดการล้นของข้อมูลในสมอง จนไม่รู้ว่าจะนำข้อมูลเหล่านี้มาใช้เพื่อให้ได้ผลเป็นการปฏิบัติจริงได้อย่างไร  

เราลองมาทำความเข้าใจใหม่ง่ายๆโดยเริ่มจากการรู้ความหมายของคำว่า ความฉลาดทางอารมณ์ หรือ EQ กันก่อนดีไหมคะ

ความฉลาดทางอารมณ์ หรือ EQ (Emotion Quotien) หมายถึงความสามารถในการควบคุมอารมณ์ การมีจิตใจที่มั่นคง การมองโลกในแง่ดี  รู้จักเห็นใจผู้อื่น มีความมุ่งมั่นแน่วแน่ มีสติ มีเหตุผล มีความสามารถในการควบคุมตนตนเอง รับรู้ได้ถึงความต้องการของผู้อื่น และรู้จักมารยาททางสังคม 

แล้วความฉลาดทางอารมณ์เกี่ยวข้องกับสมองส่วนไหน?

โครงสร้างสมองส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมเรื่องอารมณ์ความรู้สึกเรียกว่า ระบบลิมบิก ซึ่งเราอาจนิยามได้ว่า อารมณ์ คือประสบการณ์รับรู้ต่อสัญญาณ เช่น ความหิว ความกลัว ความโกรธ ผิดหวัง เสียใจ เป็นต้น สัญญาณที่ว่านี้สื่อนัยบางอย่างที่เกี่ยวพันกับสัญชาตญาณในเรื่องความอยู่รอดของมนุษย์ ทำให้เกิดพฤติกรรมบางอย่างที่สะท้อนอารมณ์ออกมาเพื่อให้ผู้อื่นได้รับรู้ถึงอารมณ์นั้นๆ เช่นการวิ่งหนี การชก การสะบัดหน้าแสดงอารมณ์โกรธ เป็นต้น ซึ่งสมองส่วนที่ควบคุมในเรื่องอารมณ์ความรู้สึกเราเรียกว่า อะมิกดาลา นักวิจัยพบว่าเมื่อมีเหตุการณ์ หรือเรื่องราวต่างๆเกิดขึ้นในขณะที่อารมณ์ของมนุษย์อยู่ในภาวะของความพึงพอใจ มีสีสันและบรรยากาศร่วมที่ก่อให้เกิดความประทับใจ จะทำให้สมองก่อตัวเป็นความจำได้ง่ายและฝังใจอยู่นาน นอกจากมีสมองส่วนอะมิกดาลาที่ควบคุมในเรื่องของอารมณ์แล้ว ยังมีสารสื่อประสาทอีกหลายชนิดที่มีผลต่ออารมณ์ของมนุษย์ เช่นโดปามีน เป็นสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับเรื่องสมาธิ และการสร้างแบบแผนของพฤติกรรมการเคลื่อนไหว หรือพฤติกรรมที่ตอบสนองต่อการคาดหมายสูง หรือ เพื่อการสร้างผลสำเร็จตามความคาดหมาย  โดยในการวิจัยตรวจวัดโดปามีนในสมองระหว่างที่มีการทำพฤติกรรมต่างๆ พบว่ามีการเพิ่มขึ้นของโดปามีนเมื่ออยู่ในภาวะอารมณ์ที่เพลิดเพลิน มีความพอใจ มีความตั้งใจสูง ทำให้พบว่าอารมณ์มีความสำคัญยิ่งต่อกระบวนการเรียนรู้ของมนุษย์ดังนี้

1. อารมณ์มีอิทธิพลต่อความสนใจ ความจดจ่อ และความตั้งใจ
2. อารมณ์ทำให้การรับรู้ผิดผันไป หรือเป็นไปตามภาวะความสนใจที่ถูกอารมณ์กำหนด
3. อารมณ์มีอิทธิพลต่อการคิด
4. อารมณ์มีอิทธิพลต่อความจำ
5. กระบวนการเรียนรู้ เปลี่ยนแปลงอารมณ์ได้

ความเข้าใจในเรื่องอารมณ์จะนำมาจัดกระบวนการเรียนรู้เพื่อให้ลูกมีความฉลาดทางอารมณ์ได้อย่างไร? 

เมื่อเข้าใจการทำงานของอารมณ์ที่ส่งผลต่อการเรียนรู้แล้ว เราลองมาทำแบบทดสอบเพื่อทดลองการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ของลูก ที่อาจเกิดขึ้นในชีวิตจริง เพื่อพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ของลูกน้อยกันเถอะค่ะ

1. เมื่อลูกต้องการของเล่นในห้างสรรพสินค้า แล้วคุณแม่ไม่ซื้อให้ สิ่งที่ตามมาคือเจ้าตัวน้อยลงไปร้องไห้ชักดิ้นชักงออยู่กลางพื้นในห้าง สิ่งที่คุณจะทำ?

ก. ซื้อของให้ตามที่ลูกต้องการ
ข. นั่งลงเป็นเพื่อนลูกด้วยความสงบและมั่นคง อธิบายด้วยความสงบว่า การร้องไห้อย่างไม่มีเหตุผลไม่ทำให้เราได้ในสิ่งที่ต้องการ จนลูกสงบ ชื่นชมเมื่อลูกสามารถควบคุมอารมณ์ได้ แล้วจึงค่อยพาไปจากตรงนั้น 
ค. อุ้มลูกหนีจากสถานการณ์ตรงนั้นไปอย่างรวดเร็วด้วยความอับอาย

2. เมื่อคุณแม่พาลูกไปเยี่ยมญาติผู้ใหญ่ แต่เมื่อไปถึงลูกกลับไม่ยอมยกมือไหว้สวัสดีญาติผู้ใหญ่ สิ่งที่คุณจะทำ?

ก. พร่ำบอกให้ลูกสวัสดีญาติผู้ใหญ่ท่านนั้น จนท่านต้องปรามว่า เด็กไม่สวัสดีก็ไม่เป็นไร
ข. ดุลูกเพื่อให้ญาติผู้ใหญ่เห็นว่าคุณสอนแล้วแต่ลูกไม่จำ
ค. สวัสดีญาติผู้ใหญ่ให้ลูกดูเป็นตัวอย่างซ้ำๆ เมื่อพูดคำว่า ‘สวัสดีคุณ....สิคะลูก’

3. เมื่อลูกเล่นของเล่นเช่นไม้บล็อกแล้วต่อไม่สำเร็จอย่างที่ตั้งใจ ลูกก็ล้มเลิกความพยายามแล้วขอเปลี่ยนไปเล่นของเล่นอย่างอื่น สิ่งที่คุณจะทำ?

ก. ลงไปนั่งเล่นกับลูก ลองเล่นเป็นตัวอย่างให้ลูกดู แล้วให้ลูกลองทำตาม จนลูกทำสำเร็จได้ด้วยตัวเอง
ข. หยิบของเล่นอื่นให้ลูกเล่น
ค. บอกให้ลูกเล่นต่อไป อย่าเพิ่งเปลี่ยนของเล่น 

BBL TIP
เด็กจะเลียนแบบพฤติกรรมจากผู้ใหญ่ แม้กระทั่งในเรื่องการควบคุมอารมณ์  ซึ่งการแสดงความมั่นคงทางอารมณ์ให้ลูกเห็น ทำเป็นตัวอย่างให้ลูกดู และให้ลูกมีเวลาในการจัดการอารมณ์ของตนเอง พร้อมกับคำชื่นชมที่เหมาะสมเมื่อลูกทำสิ่งนั้นได้สำเร็จ จะทำให้ลูกเรียนรู้วิธีการในการควบคุมอารมณ์ตนเองได้ แต่สิ่งสำคัญคืออย่าลืมเคล็ดลับของการเรียนรู้ด้วยนะคะ สมองของลูกจะเรียนรู้และจดจำได้ดี เมื่อ

1. รู้สึกปลอดภัย จากสภาวะแวดล้อมที่คุกคาม บังคับ และ ลงโทษ อย่างไม่เหมาะสม
2. มีข้อมูลที่น่าสนใจ เหมาะสมกับวัย
3. ความประทับใจจะช่วยโยงความรู้สึกทางอารมณ์กับข้อมูลระหว่างกระบวนการเรียนรู้ ทำให้เกิดเป็นการสร้างความทรงจำให้กับลูกได้

เคล็ดลับง่ายๆทั้ง 3 ข้อ จะเป็นอีกเครื่องมือที่ทำให้คุณพ่อคุณแม่เลี้ยงลูกให้มีความฉลาดทางอารมณ์ หรือมี EQ ที่ดีได้ ซึ่งความฉลาดทางอารมณ์นี่ล่ะค่ะที่จะเป็นพื้นฐานไปสู่กระบวนการการเรียนรู้ และการพัฒนาสติปัญญาในด้านอื่นๆของลูกได้อีกด้วย


PB-Mag Team

Comments

comments